KONFERENCA E TRETË SHKENCORE E KSHI
Shtatzënia, megjithëse është një proces natyror, shkakton ndryshime të rëndësishme anatomike, fiziologjike dhe psikologjike në organizmin e nënës. Këto ndryshime fillojnë menjëherë pas fekondimit dhe vazhdojnë gjatë gjithë shtatzënisë. Ato ndodhin me qëllim që të ruhet shëndeti I nënës dhe I fetusit, të përmbushen nevojat metabolike dhe trupi të përgatitet për lindjen normale.
Si rezultat i këtyre ndryshimeve gratë shtatzëna mund të përjetojnë disa shqetësime fizike, ku shumë prej tyre lidhen me ndryshimet hormonale dhe me zmadhimin e mitrës.
Ankesat që lidhen me ndryshimet gjatë shtatzënisë ndryshojnë sipas tremujorëve.
Tremujori i parë është periudha e përshtatjes. Kjo periudhë zgjat tre muajt e parë. Si gruaja shtatzënë ashtu edhe trupi i saj përpiqen të përshtaten me gjendjen e re. Trupi mund të reagojë më shpejt ose më ngadalë. Në këtë periudhë mund të shfaqen shqetësime që zakonisht zhduken drejt muajit të tretë, por ndonjëherë ato mund ta bëjnë fillimin e shtatzënisë të vështirë. Në këtë periudhë shfaqen më shpesh: të përziera dhe të vjella, shtim i tepërt ose i hidhur i pështymës (pityalizëm), urinim i shpeshtë, bllokim i hundës, gjakderdhje nga hunda (epitaksis), rritje e sekrecioneve normale vaginale (leukorre), gjakderdhje e mishrave të dhëmbëve(gingivitis), lodhje dhe ndjeshmëri në gjinj.
Tremujori i dytë është periudha e ekuilibrit. Trupi i nënës dhe i fetusit duken sikur janë përshtatur në mënyrë të përkryer me njëri-tjetrin. Shqetësimet zakonisht pakësohen ose ndalen. Mitra ende nuk është zmadhuar aq sa të shkaktojë bezdi. Rreziku i abortit zvogëlohet ndjeshëm. Kjo periudhë konsiderohet si periudha më e këndshme e shtatzënisë. Në këtë periudhë mund të shfaqen: kapsllëk (konstipacion), dhimbje koke, hipotension, rrahje të shpejta të zemrës, rritje e oreksit, djegie në stomak, sindroma e tunelit karpal, rritje e sekrecioneve vaginale (leukorre), dhimbje e ligamentit të rrumbullakët, dhimbje shpine, ndryshime të lëkurës (stria) dhe kruarje e lëkurës.
Tremujori i tretë është periudha e lodhjes. Në këtë periudhë, shqetësimet lidhen kryesisht me rritjen dhe zhvillimin e fetusit dhe me rritjen e vëllimit të mitrës, gjë që mund të shkaktojë lodhje dhe variçe. Një tjetër arsye është se organizmi përgatitet për lindjen; ndryshimet në ligamentet dhe nyjet e pelvisit mund të shkaktojnë dhimbje. Në këtë periudhë, përveç shqetësimeve të tremujorit të dytë, mund të shfaqen edhe: pagjumësi, urinim i shpeshtë, ngërçe në këmbë, lodhje, hemoroide, ënjtje në gjymtyrët e poshtme dhe vështirësi në frymëmarrje.
Ushtrimet dhe shtatzënia
Me përhapjen e idesë se “ushtrimi është ilaç”, shumë gra shtatzëna po këshillohen me mjekët për programe ushtrimesh. Këshillat për ushtrimet gjatë shtatzënisë për një kohë të gjatë janë bazuar më shumë në bindje shoqërore dhe kulturore ose në “arsye të shëndoshë”, sesa në prova të forta shkencore.
Është supozuar se nënat mund të përjetojnë humbje të masës kockore, zhvendosje të qendrës së gravitetit dhe të jenë më të prirura ndaj lëndimeve gjatë ushtrimeve, si për shembull abort pas një rrëzimi. Megjithatë, në realitet, përfitimet që fitohen nga ushtrimet tejkalojnë shumë rreziqet.
Në të kaluarën, studimet kanë treguar se ushtrimet kanë shumë përfitime për gratë shtatzëna, pa shkaktuar efekte të dëmshme për shëndetin e nënës dhe foshnjës. Kanë shqyrtuar udhëzimet publike ndërkombëtare për aktivitetin fizik gjatë shtatzënisë dhe kanë raportuar se aktiviteti fizik gjatë shtatzënisë është i dobishëm si për nënën ashtu edhe për fëmijën e palindur.
Shumë grave u kufizohet lëvizshmëria dhe pjesëmarrja në aktivitetet rutinë gjatë shtatzënisë, por studimet kanë treguar se kur zbatohet një program i përditshëm ushtrimesh, rreziku i abortit spontan ulet me 40%. Studiuesit amerikanë, James Clapp dhe kolegët e tij, kanë vërejtur se ushtrimet me intensitet të moderuar, si çiklizmi dhe ecja, kur praktikohen gjatë gjithë shtatzënisë, mbrojnë nga hipertensioni gestacional.
Është vërejtur gjithashtu se ushtrimet ndihmojnë në parandalimin e fillimit të hershëm të lindjes dhe të çarjes së parakohshme të membranave (premature rupture of membranes), si dhe mund të kontribuojnë në shkurtimin e kohëzgjatjes së procesit të lindjes. Është raportuar se aktiviteti fizik para shtatzënisë ose gjatë saj lidhet me ulje të rrezikut për preeklampsi.
Në një studim tjetër është treguar se gratë që kanë kryer aktivitet fizik intensiv para shtatzënisë dhe që gjatë shtatzënisë kanë vazhduar me ushtrime nga intensiteti i lehtë në të moderuar ose edhe intensiv, kanë pasur rrezik më të ulët për zhvillimin e diabetit gestacional dhe intolerancës jonormale ndaj glukozës.
Gjithashtu është konstatuar se ushtrimet gjatë shtatzënisë ulin gjasat për lindje cezariane.
Koha e fillimit të ushtrimeve tek gratë shtatzëna:
Ushtrimet e kryera në fazat e hershme të shtatzënisë stimulojnë zhvillimin dhe funksionet e placentës. Për më tepër, tek gratë fizikisht aktive mund të shfaqen adaptime të dobishme. Tek gratë mbipeshë dhe obeze mund të ketë gjithashtu një rritje, edhe pse të vogël, të efekteve të dëshiruara mbi zhvillimin fetal. Ushtrimet me intensitet të moderuar, të filluara në javën e 20-të të shtatzënisë, mund të jenë më të dobishme për ruajtjen e rritjes së shëndetshme fetale.
Sa ushtrime duhet të bëj gjatë shtatzënisë?
Gjatë shtatzënisë duhet të përpiqeni të bëni të paktën 150 minuta aktivitet fizik me intensitet të moderuar në javë.Aktivitet me intensitet të moderuar do të thotë:
Të filloni të djersiteni lehtë, rrahjet e zemrës të rriten, por të jeni ende në gjendje të flisni gjatë ushtrimeve. Mund ta ndani aktivitetin fizik në mënyrën që ju përshtatet më mirë. Disa persona preferojnë 30 minuta në ditë, në një seancë të vetme. Të tjerë preferojnë 10–15 minuta disa herë në ditë.
Nëse keni ushtruar para shtatzënisë, zakonisht mund të vazhdoni me të njëjtat aktivitete fizike dhe me të njëjtin intensitet. Nëse nuk keni ushtruar deri tani, shtatzënia është një moment i mirë për të filluar. Duhet të filloni ngadalë dhe gradualisht ta rrisni nivelin e ushtrimeve.
DOBITË E USHTRIMEVE GJATË SHTATZËNISË
Përfitimet afatgjata mjekësore dhe psikologjike të ushtrimeve, të vërejtura tek individët jo shtatzënë, janë të njëjta edhe gjatë shtatzënisë. Ushtrimet ndikojnë pozitivisht në shumë sisteme të organizmit dhe në rezultatet shëndetësore .
- Përmirësojnë qëndrueshmërinë kardiorespiratore, forcën dhe rezistencën muskulore, fleksibilitetin si dhe ndihmojnë në ruajtjen ose përmirësimin e përbërjes trupore.
- Përmirësojnë shkathtësinë, koordinimin, ekuilibrin, fuqinë, kohën e reagimit dhe shpejtësinë
- Parandalojnë shtimin e tepërt të peshës gestacionale dhe pasojat e saj. Gjithashtu përmirësojnë shëndetin kardio-metabolik.
- Ulin intensitetin e shqetësimeve muskuloskeletore të lidhura me shtatzëninë, si dhimbja e shpinës, dhimbja lumbopelvike dhe e brezit pelvik.
- Ndihmojnë në parandalimin ose reduktimin e inkontinencës urinare. Është vërtetuar se ushtrimet Kegel të kryera gjatë shtatzënisë ndihmojnë në uljen afatshkurtër të rrezikut të rrjedhjes së urinës tek gratë që më parë nuk kanë pasur inkontinencë.
- Ulin rrezikun për lindjen e një të porsalinduri makrozomik ose me peshë të madhe për moshën gestacionale.
- Reduktojnë nevojën për lindje vaginale me ndërhyrje.
- Ulje e mundshme e rrezikut për zhvillimin e diabetit gestacional (GDM).
- Ulje e rrezikut për preeklampsi.
AKTIVITETET E LEJUARA GJATË SHTATËZANISË
- Ecje
- Not
- Biçikletë statike
- Aerobik me intensitet të ulët
- Yoga
- Pilates
- Vrapim
- Stërvitje me pesha
- Ushtrime për muskujt e dyshemesë pelvike (p.sh., ushtrimet Kegel)
Nëse nuk jeni të sigurt për një ushtrim, duhet së pari të konsultoheni me mjekun ose ofruesin tuaj të kujdesit shëndetësor.
AKTIVITETET QË DUHEN SHMANGUR:
- Sportet me kontakt (p.sh., hokej në akull, boks, futboll dhe basketboll)
- Aktivitete me rrezik të lartë për rënie ose përplasje në sipërfaqe të forta (p.sh., ski në zbritje, ski në ujë, sërf, biçikletë malore, gjimnastikë dhe kalërim)
- Scuba diving
- Hedhje me parashutë
- “Yoga intensive” ose “Pilates intensiv”
Kundërindikacionet absolute për ushtrime aerobike gjatë shtatzënisë
- Sëmundje serioze të zemrës
- Sëmundje restriktive të mushkërive Insuficiencë cervikale ose cerklazh
- Shtatzëni multiple me rrezik për lindje të parakohshme
- Gjakderdhje e vazhdueshme në tremujorin e dytë ose të tretë
- Placenta previa pas javës së 26-të të shtatzënisë
- Aktivitet (kontraksione) i parakohshëm në shtatzëninë aktuale
- Membrana të çara (çarje e qeses amniotike)
- Preeklampsi ose hipertension i lidhur me shtatzëninë
- Anemi e rëndë.
BIBLIOGRAFIA
1.Aktan B. (2015), Klinik Plates Egzersizleri ve Doğuma Hazırlık Eğitiminin
Sadece DOĞUM Eğitimine Göre Doğum Sonuçları Üzerine Etkisi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara
- Hergüner G., Yaman Ç., Gümüşdağ H., Yücel A., Spor ve Sosyal Bilimler Üzerine Yaklaşımlar.
- Çetin F., Demirci N., Çalık Yeşilçiçek K., Akıncı Çil A., (2017), Common Physical Complaints During Pregnancy, Stamboll.
- Erdoğan M., Yeygel Ç., (2023) Doğuma hazırlık sınıflarında uygulanan yoga nefes egzersizleri, yoga hareketleri ve meditasyon teknikleri. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 9 (Özel Sayı-1); 67-72
- Sülü R., Gözüyeşil E.,Sürücü Gökyıldız Ş., Avcıbay B., (2022), Gebelik Döneminde Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları ve Ebelerin Rolleri, Sakarya Üniversitesi
- Exercise during pregnancy Dose: Influence on preterm birth outcomes, September 2024, Elsevier pagës 190-195
Punoi: Mami Anxhela Byku
Redaktues Shkencor: Msc Erald Cocka, Phd Aurora Kokici, Msc Klajdi Belishta
